Verlaten kerken: van kerkbank naar penthouse en hotel

Lege kerkbanken maken plaats voor livemuziek, designhotels en zelfs zwembaden. Door dalende ledentallen en torenhoge onderhoudskosten zoeken kerkgemeenschappen door heel Europa naar nieuwe bestemmingen voor hun sacrale panden.

Waarom steeds meer kerken een nieuwe rol krijgen

De cijfers liegen niet: jaarlijks stappen vele honderdduizenden mensen uit gevestigde kerken. Dat drukt op de financiën van parochies.

Onderhoud van vaak energie-onzuinige gebouwen blijft duur. Gemeenten en bisdommen verkopen of verhuren daarom massaal kerkhuizen. Sinds 2015 gingen in Duitsland al zo’n duizend kerken van eigenaar, volgens vakmedia.

Internationaal waarschuwen curatoren en tentoonstellingsmakers dat duizenden meer volgen. De directeur van een grote Europese biennale schat dat tienduizenden kerken binnen tien jaar hun godsdienstige functie verliezen. Veel van die gebouwen waren eeuwenlang buurtcentra.

Welke nieuwe bestemmingen komen vaak voor?

• Hotels en boetiekovernachtingen in kloosters of kerkzalen.
• Boekhandels en culturele centra met behoud van het interieur.
• Restaurants, cafés en nachtclubs die spelen met sacraal erfgoed.
• Woningen of luxevilla’s in voormalige kerkgebouwen.
• Onconventionele ideeën: zwembaden, klimhallen en skateparken.
• Sommige locaties worden simpelweg supermarkt of kantoor.

Onderzoek wijst uit dat het publiek vaak een voorkeur heeft voor culturele toepassingen. Musea, bibliotheken en theaters scoren hoog qua draagvlak.

Voorbeelden die de verbeelding prikkelen

Würzburg: van altaar naar klimwand

In Würzburg verandert een katholieke kerk in een klimcentrum met café en yogaruimte. Vier meter hoge wanden en een openbare ontmoetingsplek horen bij de plannen.

Het gebouw uit de jaren zestig draagt monumentenstatus. De kerkgemeenschap bidt nog, maar de administratieve stappen voor profanatie zijn genomen. Vanaf 2027 moet de omgebouwde ruimte publiek toegankelijk zijn.

Maastricht: luxe slapen in een gotisch klooster

Een laatmiddeleeuws kloostercomplex herbergt een gerenommeerd hotel. Designverlichting en moderne ingrepen spelen subtiel met de gotische architectuur.

Een restaurant en ontbijtservice bevinden zich midden in de voormalige kerkzaal. Het interieur is bewust als losse constructie geplaatst, om het oorspronkelijke bouwwerk te sparen.

De mooiste boekwinkel ter wereld: Dominicanen in Maastricht

In een 13e-eeuwse Dominikanenkerk is een monumentale boekhandel ingericht. Een gigantisch, open rektorenhuis domineert het schip.

Barokke schilderingen en oude gewelven combineren met moderne staalconstructies. Voor boekenliefhebbers is dit een unieke beleving.

Heerlen: een zwembad tussen fresco’s

In Zuid-Limburg werken architecten aan een bijzonder project: een voormalige kerk wordt een publiek zwemparadijs.

Om de muurschilderingen te beschermen, krijgt het water een glazen afscheiding. Het idee is spectaculair: zwemmen onder een gewelf en de indruk wekken dat je op het water loopt.

Antwerpen: kloosterkamers als hotelkamers

Kloosters lenen zich goed voor hoteltransformaties. Kleine celletjes worden suites. Het Augusthotel in Antwerpen combineert minimalistisch design met historische sfeer.

Een naastgelegen kapel huisvest nu wellnessfaciliteiten en fitness. Culinaire vestigingen verhuisden vaak naar nieuwbouw, maar de kloosterstructuur blijft zichtbaar.

Llanera (Spanje): skatepark in kleur

Een verlaten kerk in Noord-Spanje kreeg een kleurrijke make-over. Dankzij crowdfunding en een bekende straatkunstenaar werd het interieur beschilderd.

Het project, deels door een merk ondersteund, maakte van de vroegere kerk een skatepark met pittige geometrische motieven.

Milaan: clubnachten waar vroeger het altaar stond

In de Italiaanse modecentrumstad werd een vroeg 20e-eeuwse kerk omgevormd tot nachtclub. Lasers en beats vullen nu de ruimte.

Waar ooit religieuze rituelen plaatsvonden, draaien dj’s en staan barfaciliteiten. De transformatie roept sterke meningen op.

Berlijn: een brutalistisch icoon als kunstruimte

Een naoorlogse kerk in Kreuzberg, ontworpen door een bekende architect, werd na jaren leegstand door een galerie gekocht.

Met steun van renovateurs kreeg het ensemble nieuw leven. Tegenwoordig huisvest het ruimtes voor tentoonstellingen en kunstevenementen.

Essen en het Ruhrgebied: kunst tussen mijngebouwen

Op het terrein van een UNESCO-werelderfgoed in het Ruhrgebied kreeg een expressief modernistische kerk een culturele bestemming.

Kunstinitiatieven ontwikkelen hier projecten en zoeken naar geschikte kloosterlocaties om artiesten onderdak en werkruimte te bieden.

Markt, beleid en ondernemerschap achter de ombouw

Sommige kerken verschijnen op webplatforms te koop. Er zijn voorbeelden van een interbellumkerk die momenteel online te koop staat voor enkele tonnen.

Landelijke verschillen bepalen veel. In Nederland zijn kerken eerder ontdaan van religieuze functie. Er is geen kerkbelasting en de scheiding tussen kerk en staat is duidelijk. Daardoor liep de ontkerkelijking er eerder en sneller.

Mickey Bosschert richtte decennialang geleden een specialistisch makelaarskantoor op om sacrale gebouwen te redden. Haar bedrijf heeft honderden locaties verkocht en begeleid. De Lage Landen gelden als koploper in herbestemming.

Dilemma’s en discussiepunten rond herbestemming

• Moet een kerk beschermd erfgoed blijven of mag hij volledig veranderen?
• Is een luxewoning in een kerk een gepaste nieuwe functie?
• Hoe blijf je trouw aan het verleden zonder het pand onbruikbaar te laten?

Critici noemen sommige renovaties problematisch. Zij vinden dat commerciële ombouw een wrange nasmaak kan geven. Anderen prijzen juist de nieuwe toegankelijkheid en het behoud van bouwkundig erfgoed.

Ähnliche Artikel

• Verlaten kerken als luxe woningen of hotels: zo worden ze hergebruikt
• Vitra Campus: Rolf Fehlbaum zegt bouwen is altijd een projectie van wie je wilt worden
• Ballack over Ofarim: ex-vrouw onthult info die hem nerveus maakt
• Beste seksprijs: onverwachte winnaar onthuld
• Braaf en burgerlijk: deze films doen je verrassend goed